Yunogogika fanining boshqa fanlar bilan aloqadorligi va xosliklari

Tavsif

  Yunogogika fanining boshqa fanlar bilan aloqadorligi va xosliklari MUNDARIJA KIRISH ……………………………………………………………………….3 I BOB: YUNOGOGIKA FANI HAQIDA MA’LUMOT 1.1. Yunogogika – pedagogikaning mustaqil sohasi sifatida…………………6 1.2. Yunogogika fanining maqsadi va vazifalari……………………………...9 II BOB: YUNOGOGIKA FANINING O’RNI VA AHAMIYATI 2.1. Yunogogika fanining o’rni va ahamiyati………………………………..13 2.2. Yunogogika fanining o’ziga xosligi…………………………………….17 III BOB: YUNOGOGIKA FANINING BOSHQA FANLAR BILAN ALOQADORLIGI 3.1. Yunogogika fanining boshqa fanlar bilan aloqadorligi…………………22 3.2. Yunogogika fanining Pedagogika fani bilan aloqadorligi………………25 XULOSA …………………………………………………………………….28 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR …………………………………...30                         KIRISH        Mavzuning dolzarbligi : Hozirda, Respublikamizning barcha sohalarida boʻlgani kabi, ta’lim borasida ham islohotlar  amalga  oshirilmoqda. Ijtimoiy  tuzilmalarni insonparvarlashtirishning  yangi tamoyillari,  bozor  iqtisodiyoti munosabati qonunlari, mafkuraviy  va  axloqiy tamoyillar  oʻzgarib  borayotgan bir  paytda ishsizlik,  moddiy yetishmovchilik,  bolalarning  nazoratsizligi,  oilalarning ajralib ketishi,  gʻayri  ijtimoiy hodisalar   alkogolizm, narkomaniya,  jinoyatchilik, fohishabozlik  kabi  ijtimoiy muammolarni  yechish  ham alohida  ahamiyat  kasb etadi. Bunday holatda ijtimoiy yordam va muhofazaga birinchi navbatda bolalar, lekin shu  bilan  birga kattalar  ham  muhtojdirlar. Bunday  sharoitda  jamiyatning ijtimoiylashuvi jarayonida yoshlarning ijtimoiy muammolari bilan bogʻliq boʻlgan pedagogik masalalarni hal qilishga yordam beruvchi mutaxassisga  ehtiyoj paydo boʻladi.  Yunogogika  fani garchi  yangi  fan boʻlsa  ham  u avvaldan  yurtimizda “ijtimoiy  tarbiya”,  “ijtimoiy muhofaza”,  “ijtimoiy  yordam” koʻrinishida  mavjud boʻlgan. Uning Respublikamiz mustaqillikka erishguniga qadar alohida mustaqil fanga  aylanmaganligini  Oʻzbekistonning  tarixiy taraqqiyotida  roʻy  bergan murakkabliklar  va ba’zi  qarama-qarshiliklar  bilan izohlash  mumkin.       Mavzuning o’rganilganlik darajasi:   Yunogogikaning  rivojlanishiga  ijtimoiy tarbiyaning diskreditatsiyalashuvi, mahalliy olimlar  va  pedagoglarning  xorijlik hamkasblaridan  ajratgan  “temir parda”,  umuminsoniy qadriyatlarni  sinfiy  qadriyatlarga almashtirilishi,  ijtimoiy muammolar  haqida “jim  turish”  siyosati, rahmdillik,  mehr-muruvvat an’analarining e’tibordan chetda qolishi kabilar misol boʻla oladi. Bugungi kunda Yunogogikaga  qiziqish jamiyat  taraqqiyotining  ehiyojlari va  davlatning ijtimoiy buyurtmasi  asosida  yuzaga keldi. Ijtimoiy-pedagogik faoliyatni  amalga  oshirish  jamiyatda insoniylik,  fuqarolarning  haq-huquqlarini  muhofaza qilishni ta’minlashga asoslangan yangi demokratik qadriyatlar paydo boʻlgani  bilan  ham izohlanadi.            Kurs ishining vazifalari : Bu masalaning  ahamiyati  davlatimizning  boshqaruv tizimlari tomonidan mustaqillikning  ilk  kunlaridanoq anglangan  boʻlib,  buni quyidagilar bilan izohlash mumkin:  1.  Kuchli  ijtimoiy siyosatni  respublika  taraqqiyotining  ustuvor yoʻnalishi  sifatida e’lon qilinishi.  2. Aholining yoshlar qatlamlarini himoya qilish yuzasidan bir qator qonun va  farmonlarning qabul qilinishi.  3.  Sobiq  ijtimoiy himoya  muassasalarining  moddiy-texnik bazasini  yaxshilanishi va yangilarining ta’sis etilishi.       Oʻzbekiston  fuqarolari hayotida  ijtimoiy  barqarorlikni ta’minlash  masalasi Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyev asarlari va nutqlarida ham muhim oʻrin tutmoqda.       Kurs ishining maqsadi : Ularda yoshlar  tarbiyasida  insoniylik va  mehribonlik  oʻzbek xalqining  ajralmas xususiyati  ekanligi  ta’kidlanadi. Bundan  tashqari,  hozirgi vaqtda  ta’lim  mazmuniga yoshlarning  ijtimoiylashuvi  masalasi asosiy  gʻoya  sifatida kiritilayotgani Yunogogikani fan sifatida oʻqitishni taqozo etmoqda.      Kurs ishining ob’ekti : Yunogogika fanining  fan  sifatidagi ob’ekti  yoshlarga  yoʻnaltirilgan  ta’sir qilish jarayonini oʻrganish boʻlib, uning maqsadi ularning yetarli ijtimoiy, aqliy va jismoniy rivojlanishidir.    Kurs ishining predmeti : Buning uchun esa alohida  mazkur  fanning mazmun  -  mohiyatini aks  ettiruvchi  darslik hamda oʻquv qoʻllanmalar nihoyatda zarur.  Jamiyatimizda ro‘y  berayοtgan  ijtimοiy-iqtisοdiy, ma’naviy-ma’rifiy o‘zgarishlar o‘qituvϲhilarning  kasbiy pedagοgik  tayyοrgarligi va  yoshlarning ijtimoiy onglilik  darajasini  οshirishni taqοzο etayοtgan  bir  paytda, ta’lim-tarbiya bοrasida  yoshlar  ta’lim-tarbiyasiga  oid  pedagοgik qarashlar  va  gʻοyalarni  ilmiy o‘rganish,  puхta  tahlil  qilish va  hayοtga  tadbiq  etish hamda  kelgusi  avlοdga yetkazish bugungi kunning muhim hamda dοlzarb muammοsidir. Yuqoridagi  bir  qator omillar  respublikamizda  birinchi boʻlib  davlat  tilida ushbu oʻquv qoʻllanmaning yaratilishiga sabab boʻldi.         Kurs ishining tashkiliy tuzilmasi:  Ushbu kurs ishi 3 ta bob, 6 ta paragrf, xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlardan iborat.                                                   I BOB: YUNOGOGIKA FANI HAQIDA MA’LUMOT 1.1. Yunogogika – pedagogikaning mustaqil sohasi sifatida.         Yunogogika fanining ob’ekti va predmeti. Yunogogika- sotsiologiya va pedagogikaning integratsiyalashuvi natijasida vujudga keldi.  Sotsiologiyaning  oʻrganish obʼyekti  ijtimoiy  tashkilotning turli shakllarini – guruhlar, ijtimoiy institutlar, kishilar  birlashmalarini tashkil etuvchi odamlarning ijtimoiy munosabatlari va harakatlari olami hisoblanadi [1] .         XX  asrning ikkinchi  yarmiga  kelib inson  rivojlanishining  barcha bosqichlarida  (shu jumladan  bolalik,  yoshlik, etuklik,  qarilik)  unga pedagogik ta’sir  koʻrsatish  imkoniyatlarini  oʻrganish uchun  ijtimoiy  tartib shakllandi.  XX asrning ikkinchi yarmida ta’limni barcha yoshdagi (ya’ni bolalik, yoshlik, etuklik, qarilik)  insonni  uzluksiz tarbiyalashga  yoʻnaltirish  paydo boʻlishi  munosabati bilan, bir qator nashrlarda yoshlar fanini yaratish gʻoyasi oʻz ifodasini topgan. Yunogogika pedagogikaning oʻsmirlik – yetuklik davridagi shaxsga shaxsiy oʻzini  oʻzi  belgilash va  uning  ijtimoiy yoʻnaltirilgan  tafakkurini  shakllantirish jarayonida  pedagogik ta’sirni  oʻrganadigan,  shuningdek, oʻgʻil  va  qizlarning ijtimoiylashuvi  va tarbiyasi  jarayonlariga  xizmat qiladigan  pedagogika  sohasi sifatida belgilanadi.         Yoshlarni ijtimoiy  voqelikga moslashishda  yordam  berish uchun  paydo  boʻlgan ehtiyoj maxsus tadqiqotlarni talab qildi. Natijada yoshlar sotsiologiyasi va  ijtimoiy  pedagogikaning  integratsiyalashuvi  yuz berdi.  XX  asrning ikkinchi  yarmidan  barcha  bosqichlarda pedagogik  rivojlanish  imkoniyatlarini  oʻrganish  uchun ijtimoiy tartib shakllandi. Pedagogikaning bu sohasi 1950-yillarning oxiri 1960-yillarning boshlarida vujudga  kelgan.  Yoshlar pedagogikasining  murakkab  muammolarini ishlab chiqishni  zimmasiga  olgan olimlar  orasida  I.P.Ivanov, L.I.Umanskiy, A.N.Lutoshkin, M.M.Yashchenko,  A.V.Mudrik,  S.E.Xose, B.Z.Vulfov  va  boshqalar bor.      Yunogogika ushbu olimlar tomonidan jamiyatda uyushgan va uyushmagan  yoshlar  ishining  pedagogikasi va  psixologiyasi muammolarini  ishlab chiqishdan  boshlandi. Keyinchalik kasb-hunar maktabi, texnikum, universitetda uyushgan va  uyushmagan yoshlar ishini tashkil etishning pedagogik asoslari, ishlab chiqarishda  yoshlarni  tarbiyalashni  tashkil etish  olimlar  va ularning  izdoshlarining  diqqat- e’tiboriga aylandi. Yunogogika fanining  fan  sifatidagi ob’ekti  yoshlarga  yoʻnaltirilgan  ta’sir qilish jarayonini oʻrganish boʻlib, uning maqsadi ularning yetarli ijtimoiy, aqliy va jismoniy rivojlanishidir.          Yunogogika yoshlar bilan maxsus tashkil etilgan ish jarayonida yoshlarning  ijtimoiy yetukligi davrida ularga pedagogik ta’sir  koʻrsatish vositalarini qidiradi.  Ushbu faoliyat sub’ektlari - professional yoshlardir. Yunogogikaning predmetini belgilab, uning individualligini rivojlantirish va shaxsni shakllantirish uchun  sharoit  yaratish uchun  shaxsga va  uni oʻrab turgan ijtimoiy muhitga maqsadli ta’sir qilish haqida gapirish kerak. Yunogogika  fanining predmeti  14  yoshdan 30  yoshgacha  boʻlgan yoshlarni munosib rivojlantirishga qaratilgan ijtimoiy-pedagogik faoliyatdir. Yunogogika  - pedagogikaning  yosh  shaxsning ijtimoiy  rivojlanishini pedagogik  qoʻllab-quvvatlashni  oʻrganadigan, yoshlarga  pedagogik  ta’sir koʻrsatishning pedagogik texnologiyalari va usullarini ishlab chiqadigan boʻlimi. Mazkur fanning asosi  - bu  shaxs  va atrof-muhitga uning individualligi va shaxsini shakllantirish uchun sharoit yaratish uchun maqsadli ta’sir qilish. Yunogogika funksiyalari  1. Nazariy (3 bosqichli):  •  Yoshlar  ishini tashkil  etish  tajribasini oʻrganish.  Yoshlar  muhitida  pedagogik jarayonlar natijalarining holatini diagnostikasi;  •  yoshlarga  pedagogik ta’sir  koʻrsatish  jarayonida barqaror  aloqalar  va  qonuniyatlarni aniqlash;  • Bashoratli tadqiqotlar.  2. Texnologik (3 bosqichli):  • Yoshlar ishini tashkil etish boyicha uslubiy materiallar ishlab chiqish;  •  pedagogika  fanining yutuqlarini  yoshlar  bilan ishlash  amaliyotiga  joriy  etish;  • ilmiy tadqiqot natijalarining yoshlar bilan ishlashni tashkil etishga ta’sirini  baholash va nazariya va amaliyot oʻrtasidagi oʻzaro aloqani mos ravishda tuzatish.  Fan obyekti - yoshlarga ta’sir koʻrsatishga qaratilgan jarayonlarni oʻrganish.  Ta’sirning maqsadi - adekvat ijtimoiy-psixologik va haqiqiy rivojlanish (taxminan  16 - 29-30). 15-17 yosh - erta yosh; 18-23 - yoshlar; 24-30 - yoshlar. Yoshlar bilan ishlash boyicha mutaxassisning kasbiy va pedagogik faoliyati XX asrning 70-yillari oʻrtalariga kelib Sovet Ittifoqida 1992 yilda komsomolning yoʻq  boʻlib  ketishi bilan  yoʻq  qilingan yoshlar  bilan  ishlash tashkilotchilarini kasbiy tayyorlash va qayta tayyorlashning yetarlicha izchil tizimi ishlab chiqilgan, va faqat  yangi  asrning boshida,  tajriba  tariqasida mamlakatning  bir  qator oliy  oʻquv  yurtlarida  yangi "Yoshlar  bilan  ishlash tashkilotchisi" mutaxassisligini  ochishga qaror qilindi. Yoshlar bilan ishlash tashkilotchisining kasbiy faoliyat sohasini quyidagilar belgilaydi:  • yoshlarning  yashash,  oʻqish, ishlash,  dam  olish, vaqtincha  boʻlish  joyi  boyicha yoshlar jamiyatlarida yoshlar bilan ishlashni tashkil etish;  •  yoshlar  manfaatlarini ifodalovchi  birlashma  va tashkilotlar  bilan  oʻzaro  hamkorlikni amalga oshirish;  • jamiyatga  moslashuv  jarayonida qiyinchiliklarga  duch  kelayotgan  yoshlarga yordam koʻrsatishni tashkil etish;  • yoshlarni  axborot  bilan ta’minlash  va  yoshlar muammolari  va  yoshlar  siyosati boyicha  ilmiy  tadqiqotlarni tashkil  etish,  yoshlar ommaviy  axborot vositalari bilan oʻzaro hamkorlikni tashkil etish;  • yoshlarni  ish  bilan ta’minlash,  bandligini  ta’minlash, tadbirkorlikka  koʻmaklashish;  • yoshlarning xalqaro hamkorligini rivojlantirishga koʻmaklashish;  • yoshlarni fuqarolik-vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda ishtirok etish;  • yoshlarning sport-sogʻlomlashtirish tashkilotlari faoliyatiga koʻmaklashish;  • yoshlarning  loyiha  va dasturlarini  boshqarish  va qoʻllab-quvvatlashni  tashkil etish;  • yoshlar oʻrtasida dolzarb va ommabop tashabbuslarni qoʻllab-quvvatlash.    1.2. Yunogogika fanining maqsadi va vazifalari   Yoshlar bilan  ishlash  tashkilotchisining  tipik pedagogik  vazifalariga  quyidagilar kiradi :  • tarbiya;  • ijtimoiy ta’lim;  • kasbga yoʻnaltirish;  • deviant xulq-atvorning oldini olish;  •  yoshlar  hayotidagi voqealarni ijtimoiy-pedagogik  jihatdan  qoʻllab-  quvvatlash [2]        Ta’lim maqsadlari - bu  ta’lim sub’ektlarining maqsadli ta’siri ostida sodir  boʻladigan shaxsda kutilayotgan oʻzgarishlar.  Ta’lim maqsadlarini belgilashda ikkita asosiy yondashuv mavjud.  •  Maqsadlarni  ishlab chiqishda  birinchi  yondashuv, eng  avvalo,  jamiyat  ehtiyojlarini hisobga oladi, shuning  uchun  bola tarbiyasiga  qoʻyiladigan talablar davlat, jamiyat, sinfning vazifalaridan kelib chiqadi.  •  Maqsadlarni  belgilashda ikkinchi  yondashuv,  birinchi navbatda,  inson  ehtiyojlarini  hisobga  olishni oʻz  ichiga  oladi. Shu  bilan  birga, maqsad  uning  ijtimoiy  rivojlanishida  yordam berish,  uning  mavjud ijtimoiy  sharoitlarga  moslashishini  ta’minlash  va shu  bilan  birga uning  "men"  ni, individuallikni  rivojlantirishni saqlab qolishdir.  Yunogogikaning asosiy kategoriyalari Har qanday nazariy qurilish oddiy gʻoyalar va ilmiy bilimlar oʻrtasidagi aniq farqni talab qiladi. Ta’lim va tarbiyaning kundalik amaliyoti kundalik nutqda oʻz ifodasini topgan. Ilmiy tushunchalar pedagogik tajriba va bilimlarni umumlashgan shaklda  yetkazadi. Ikkinchisiga  quyidagilar  kiradi: pedagogik  kategoriyalar  va tushunchalar,  ta’lim va  tarbiyani  tashkil etishning  qonuniyatlari,  usullari va tamoyillari.        Pedagogikaning  fan sifatida  shakllanishi  davrida uchta  fundamental kategoriya (pedagogikaning asosiy tushunchalari) aniqlandi - "ta’lim", "oʻqitish",  "ta’lim". “Tarbiya” umumiy  kategoriya  sifatida tarixan  “oʻqitish” va  “ta’lim”ni oʻz ichiga  oladi.  Hozirgi zamon  fanida  “tarbiya” ijtimoiy  hodisa  sifatida tarixiy-madaniy tajribani avloddan-avlodga oʻtkazish, deb tushuniladi. Bunda tarbiyachi:  · insoniyat tomonidan toʻplangan tajribani uzatadi;  · madaniyat olamiga kiritadi;  · oʻz-oʻzini tarbiyalashni ragʻbatlantiradi;  · qiyin hayotiy vaziyatlarni tushunishga va mavjud vaziyatdan chiqish  yoʻlini topishga yordam beradi.  Boshqa tomondan, talaba:  · insoniy munosabatlar tajribasi va madaniyat asoslarini egallaydi;  · oʻz ustida ishlaydi;  · muloqot qilish usullari va xulq-atvorni oʻrganadi.          Natijada,  oʻquvchining dunyo  haqidagi  tushunchasi, odamlarga  va  oʻziga  boʻlgan munosabati oʻzgaradi. Amaliyot shuni  koʻrsatadiki, ta’lim  oʻqitish bilan  dialektik bogʻliqdir.  Bu shaxsning xatti-harakatlarida namoyon boʻladigan asosiy fazilatlarini rivojlantirish va tasdiqlashga yordam beradi. Bu sifatlar nafaqat insonning dunyoqarashini, balki ijtimoiy, ahloqiy pozitsiyalarini ham tavsiflaydi;            Madaniyat va sivilizatsiya tajribasini toʻplash va uzatish ilmiy bilimlarning  oʻsishi  bilan  birgalikda jamiyatning  nafaqat  ajralmas funksiyasi,  balki  uning  rivojlanishining shartiga ham aylandi. Hozirgi vaqtda ta’lim va tarbiyaga jamiyat  va davlat, fan va madaniyat shakllanishining asosiy omillari sifatida qaralmoqda.  Ta’lim  vazifasi  har doim  jamiyatning  muayyan ijtimoiy  funksiyalar  va  ijtimoiy  rollarni  amalga oshirishga  qodir avlodni  tayyorlashga tarixiy  ehtiyojini ifodalaydi.  Ya’ni, ta’limning  mohiyati  va vazifalarini  belgilovchi  tizimlar oʻrnatilgan  etnomilliy an’analarga,  ijtimoiy-tarixiy  shakllanish xususiyatlariga, ma’lum bir qadriyat ierarxiyasiga, shuningdek, davlatning siyosiy va mafkuraviy  ta’limotiga mos keladi.  Jahon  amaliyotida "Spartalik", "ritsarlik  ta’limi  tizimi", "domostroy", "janoblar tarbiyasi", "kollektiv ijodiy ishlar tizimi" kabi ta’lim tizimlari ma’lum.       Ikkinchi  toifa -  "oʻrganish"  - oʻqituvchi  va  talabalar oʻrtasidagi  oʻzaro  munosabatlar  jarayoni  tushuniladi, buning  natijasida  oʻquvchining rivojlanishi  ta’minlanadi. Bunda oʻqituvchi:  · oʻrgatadi - bilimlarni, hayotiy tajribani, faoliyat usullarini, madaniyat  va ilmiy bilim asoslarini maqsadli ravishda uzatadi;  · bilim, koʻnikma  va  malakalarni oʻzlashtirish  jarayoniga  rahbarlik  qiladi;  · oʻquvchilarning shaxsiyatini  (xotira,  diqqat, fikrlash)  rivojlantirish  uchun sharoit yaratadi.  Boshqa tomondan, talaba:  · oʻrganadi -  uzatilgan  ma’lumotlarni oʻzlashtiradi  va  oʻqituvchining  yordami  bilan  sinfdoshlari bilan  birgalikda  yoki mustaqil  ravishda  oʻquv vazifalarini bajaradi;  · mustaqil ravishda kuzatish, solishtirish, fikr yuritishga harakat qiladi;  · yangi bilimlarni,  qoʻshimcha  ma’lumot manbalarini  (qoʻllanma,  darslik, internet) izlashda tashabbus koʻrsatadi, oʻz-oʻzini tarbiyalash bilan shugʻullanadi.         Demak, “ta’lim-tarbiya” dialektik munosabati, birinchi navbatda, shaxsning  qiziqishlari,  egallagan  bilim, koʻnikma  va malakalari  asosida uning faoliyati  va  shaxsiy xususiyatlarini rivojlantirishga qaratilgan. Fan va amaliyotda ta’lim va tarbiya oʻzaro ta’siri jarayonini amalga oshirish xususiyatlariga koʻra turli didaktik tizimlar farqlanadi: rivojlantiruvchi, muammoli, modulli, dasturlashtirilgan.       Pedagogikaning  uchinchi toifasi – “ta’lim”  deganda  quyidagilar tushuniladi:  1) rivojlanayotgan shaxs va jamiyatning qadr-qimmati;  2) shaxsni oʻqitish va tarbiyalash jarayoni;  3) ikkinchisi natijasida;  4) tizim sifatida.  Ta’lim (yoki ta’lim va tarbiya) muassasalarining butun majmuasi ma’lum bir  shahar, mintaqa, mamlakat doirasida tizimga qurilgan.  Asrlar  davomida turli  ta’lim  va muassasalari  shakllandi.  Bularga: bolalar bogʻchalari, gimnaziyalar,  maktab-internatlar,  litseylar, kollejlar,  institutlar, universitetlar, akademiyalar, yoshlar uylari, ijod saroylari, taraqqiyot markazlari, oʻquvchilar xonalari kiradi.                                         II BOB: YUNOGOGIKA FANINING O’RNI VA AHAMIYATI 2.1. Yunogogika fanining o’rni va ahamiyati   [1] Рожков  М.И.  Педагогическое  обеспечение работы  с  молодёжю. Юногогика.  –М.:Гуманитар.  Изд.сентр ВЛАДОС,    Учебное  пособие для студентов вузов, 2008.-246с.  [2] Подласый И.П. Педагогика: в 3-х кн. –Москва: ВЛАДОС, 2013 

Hujjat haqida

Kategoriya

Kurs ishlari | Pedagogika

Format

DOCX

Hajmi

38 bet

Fayl hajmi

56.54 KB

Muallif

Soffchi PhD

Qo'shilgan

08.07.2025